In reprise: Mahler: een componist van onze tijd

Elke goede componist redt zich ook wel zonder jubileum. En wie het moet hebben van een jubileum, is vaak achteraf er even slecht aan toe als ervoor. Mahler kan al 50 jaar zonder, maar krijgt een overdosis. Twee illustraties voor het feit dat Mahler een hedendaags componist is. Voor een goed, zij het uiteraard onvolledig, beeld van zijn muziek, moeten we dan ingaan op het heden.

Door Emanuel Overbeeke

Het eerste eigentijdse gegeven dat met Mahlers muziek in verband kan worden gebracht, is de gedachte dat kunst functioneert in een omgeving, en dat die kunst alleen kan worden begrepen als ze appelleert aan de muzikale mores van die omgeving.

De mens achter de kunstenaar staat enorm in de belangstelling en de omgeving van de artiest lijkt voor een goed begrip van het werk belangrijker dan de vrije wil.

Vergelijk dat eens met de zeden van een halve eeuw terug. Kunst was in de eerste plaats kunst en moest ook kunnen worden begrepen zonder kennis van die context. In veel toelichtingen over muziek werd niet gerept over expressie, niet omdat kunst niet expressief zou zijn (want dat is kunst per definitie) , maar omdat toelichters de luisteraars geen vooropgezette associaties wilden opleggen.

In reprise: Vraagstukken der kunstkritiek

Forum van de Haagse Kunstkring

Théophile de Bock, oprichter van de Haagse Kunstkring

Het was ongetwijfeld een gevoel van wrevel en onbehagen ten aanzien van de manier waarop hier en daar in ons land de muziekkritiek bedreven wordt, welke de muziekafdeling van de Haagse Kunstkring ertoe bracht, een drietal avonden-met-discussie te organiseren onder de titel ‘Muziekkritiek, haar taak en haar mogelijkheden’.

Door Wouter Paap

Mopperen over bepaalde verschijnselen in de muziekkritiek geeft wel eens even een gevoel van opluchting, maar dit is toch niet de weg om in een situatie welke te wensen overlaat verbetering aan te brengen. Vandaar dat de Haagse Kunstkring besloot om het onderwerp der muziek-kritiek in een kring van personen die daarmede, hetzij actief, hetzij passief, regelmatig te maken hebben, eens openlijk aan de orde te stellen, en van zoveel mogelijk kanten te bekijken.

In reprise: Mahler VII en Pierre Boulez

De uitvoering van Mahlers Zevende onder Pierre Boulez in het Concertgebouw op 20 en 21 januari 2011 mocht haast op voorhand bestempeld worden als een hoogtepunt van de eerste helft van de 21e eeuw. Ook: als weergaloos bewijs voor de reikwijdte van het idioom van Gustav Mahler, 100 jaar na zijn dood.

Door Etty Mulder

Het is juist de Zevende waarin de semiotische omslag plaatsheeft van het laatromantische idioom naar het modernisme. De stijl waarin het kunstwerk zichzelf, het eigen bestaansrecht aan de orde stelt.

In reprise: Ten naaste bij een heilige

Het modelbeeld van de romantische kunstenaar

Onze perceptie van Gustav Mahler en zijn muziek is sterk gekleurd door telkens terugkerende romantische denkbeelden en inzichten. Dit complex van opvattingen bepaalt in hoge mate hoe muziek heden ten dage wordt beluisterd en leidt tot vergaande conclusies: ‘Wie weet schaart de Knuvelder van de 22e eeuw ons allen zonder onderscheid bij de late romantiek.’

Door Jacques Kruithof

Gustav Mahler wordt steevast geportretteerd als een lijdend, tragisch genie. Door zijn vrienden, maar ook door zichzelf. Om enig inzicht te krijgen in wat het genie betekent, zal ik eens een paar van Mahlers eigen uitspraken terzake onder de loep nemen en tevoren wat scribenten die hun licht op hem meenden te werpen aan de tand voelen.

In reprise: Historische Mengelberg-opnamen

Dankzij het feit dat de AVRO in haar archief een aantal opnamen bewaard had van “Mengelberg-concerten” welke in het seizoen 1939-1940 uitgezonden werden, heeft Philips in de serie “Documenta Musicae” een twaalftal langspeelplaten kunnen doen vervaardigen, waardoor een belangrijk deel van het repertoire van Willem Mengelberg met het Concertgebouworkest opnieuw in de belangstelling geplaatst kon worden¹.

Door Wouter Paap

Het heeft de artistieke en technische staf van Philips heel wat uren van precisiewerk gekost om de oude, dikwijls gehavende glasplaten via de magnetische geluidsband in langspeelplaten om te toveren. Er moesten ontelbare tikjes weggeknipt worden, het geruis en gesis moest tot een minimum teruggebracht worden, en bij al deze manipulaties moest er nauwlettend voor gewaakt worden, dat de oorspronkelijke orkestklank zo volledig mogelijk werd bewaard.

In reprise: Gustav Mahler, een moderne romanticus

De grote figuren van het geestelijk leven der mensheid en hun werk zijn als sterrebeelden, die aan het firmament voortdurend van plaats veranderen; soms lijken zij dichtbij en zijn goed zichtbaar, soms schijnen zij geheel achter onze gezichtseinder te zijn verdwenen, soms hebben zij een vaste plaats ingenomen en houden ten opzichte van de verschillende generaties, die met henzelf en hun scheppingen worden geconfronteerd, steeds gelijke afstand.

Door Norbert Loeser

Gustav Mahler behoort tot de meesters, over wie het laatste woord over de betekenis van zijn persoonlijkheid en zijn oeuvre nog steeds niet is gesproken. Van hem geldt nog altijd wat Schiller van Wallenstein zei: “Von der Parteien Hass und Gunst verzerrt, schwankt sein Charakter in der Weltgeschichte”.

Een omstreden figuur van het begin af aan, heeft hij tenslotte een overwinning behaald, een posthume weliswaar, die in Nederland, dank zij de vurige vastberadenheid van Willem Mengelberg, bijzonder glansrijk is geweest. In Oostenrijk en in Duitsland echter was hij wel erkend, maar nog niet ten volle gewaardeerd. Er was vrijwel niemand in deze landen, die Richard Strauss niet verre superieur achtte, ja, Alma Mahler laat in haar eigen boek doorschemeren, dat zelfs zij in feite niet anders dacht.